Từ Mivina đến Vinpearl: Vị tỷ phú từ Kharkiv đã thay đổi Việt Nam như thế nào

Liệu bán mì ăn liền có thể kiếm đủ tiền để xây cả một “Disneyland” trên đảo nhiệt đới? Rồi mở một hệ thống bệnh viện, xây dựng hệ thống giáo dục từ mầm non đến đại học, phát triển những khu đô thị với hồ nhân tạo và những ngôi nhà đẹp? Chưa hết, còn lập một hãng xe điện từng có lúc vượt mọi nhà sản xuất ô tô về giá trị vốn hóa, chỉ đứng sau Tesla và Toyota? Tất cả nằm trong câu chuyện của một người Việt Nam mà Netflix đáng lẽ đã phải làm phim từ lâu. Người ấy là ai, và Kharkiv thì liên quan gì? Tôi sẽ kể ngay sau đây.

Tuổi thơ ở Việt Nam và những năm học tại Moskva

Phạm Nhật Vượng sinh năm 1968 và lớn lên ở Hà Nội. Cha ông phục vụ trong lực lượng phòng không, mẹ bán nước chè, gia đình có ba người con và cuộc sống còn nhiều thiếu thốn. Là con cả, Vượng học khá môn toán; chính thế mạnh ấy mở ra cơ hội sang Liên Xô học tập. Ông nhận học bổng và vào học tại Viện Thăm dò Địa chất Moskva. Đúng vậy, người sau này làm mì ăn liền, khu nghỉ dưỡng và xe điện đã bắt đầu bằng việc học kinh tế khai thác khoáng sản.

Ở Moskva, Vượng không chỉ có học. Ngay từ năm thứ ba, ông đã thuê một phòng để buôn bán, nhưng việc kinh doanh liên tục thua lỗ. Ông thử mở một nhà hàng nhỏ, rồi chuyển sang nhập hàng từ Việt Nam. Áo gió bán chạy, cuối cùng cũng giúp ông kiếm được một khoản khá. Rồi ông mất hết. Sau này, ông kể rằng thị trường đã thay đổi, còn mình khi ấy chưa đủ kinh nghiệm để xoay xở kịp thời.

Sau những thất bại ở Moskva, Vượng cùng một số người đồng hương quyết định thử sức tại Kharkiv. Họ chọn thành phố này vì những lý do rất thực tế: có vẻ yên bình hơn Moskva, lại là một trung tâm công nghiệp lớn với giao thông thuận tiện, phù hợp để buôn bán và gây dựng sự nghiệp. Năm 1993, vị tỷ phú tương lai chuyển đến Ukraine. Có điều, việc kinh doanh ở Moskva để lại cho ông một “kỷ niệm”: khoản nợ 40.000 USD.

Kharkiv và Mivina

Tại Kharkiv, Vượng cùng vợ mở nhà hàng. Nhờ người thân và bạn bè giúp đỡ, họ huy động được khoảng 10.000 USD. Địa điểm là một nhà ăn cũ của nhà máy Malyshev. Đồ ăn ngon, giá phải chăng, nên nhà hàng nhanh chóng có khách quen.

Trong lúc đó, Vượng và các cộng sự tìm một sản phẩm có thể bán trong cửa hàng. Ở Ukraine những năm 1990, người dân cần thực phẩm rẻ. Tại Việt Nam, một sản phẩm như thế đã rất quen thuộc: mì ăn liền. Khi tích lũy được vốn, họ quyết định sản xuất mì ngay tại Kharkiv.

Nhưng món mì quá quen với người Việt lại xa lạ với nhiều người mua hàng ở Ukraine. Suốt hai năm đầu, chủ doanh nghiệp cùng nhân viên phát miễn phí từng gói mì để mọi người dùng thử, giải thích rằng chỉ cần đổ nước sôi là ăn được. Ban đầu, không ít người không tin việc nấu ăn lại đơn giản đến thế.

Ngay cả tên gọi cũng được chọn để giữ mối liên hệ với quê hương: “mi” là mì, còn “vina” gợi đến Việt Nam. Ghép lại thành “mì Việt Nam”. Những người sáng lập từng tranh luận có nên nhấn mạnh xuất xứ hay không, bởi khi ấy ít người biết đến hàng Việt. Cuối cùng, họ quyết định muốn giới thiệu đất nước mình thông qua chính sản phẩm làm ra.

Dần dần, sự tiện lợi và giá rẻ đã thuyết phục được người mua. Mivina phát triển thành một doanh nghiệp lớn: đến năm 2010, công ty sản xuất Technocom có hai nhà máy tại Kharkiv, khoảng 1.900 nhân viên và xuất hàng sang 20 quốc gia.

Độc giả Nga có lẽ quen với Doshirak và Rollton hơn. Doshirak có nguồn gốc từ Hàn Quốc, còn đứng sau Rollton, dù tên gọi không gợi chút gì đến Việt Nam, cũng là các doanh nhân Việt gây dựng sự nghiệp tại Nga. Vượng rõ ràng không phải người duy nhất nhìn thấy cơ hội kinh doanh từ món mì quen thuộc thời thơ ấu.

Trở về Việt Nam

Ngay từ đầu những năm 2000, khi Mivina vẫn đang phát triển ở Ukraine, Vượng đã bắt đầu đầu tư về Việt Nam. Một trong những dự án đầu tiên được ông đặt tại Nha Trang, thành phố ven biển. Khi ấy nơi đây chưa có nhiều nhà đầu tư, nên chính quyền địa phương rất quan tâm đến kế hoạch của ông. Vượng muốn xây một khu nghỉ dưỡng cao cấp có khách sạn và bãi biển trên hòn đảo gần thành phố. Sau này, ông nói mình đến với bất động sản do nhiều hoàn cảnh đưa đẩy. Nhưng khối lượng công việc tăng lên thì rất cụ thể: nhà máy ở Ukraine, công trường ở Việt Nam, và những chuyến bay liên tục giữa hai nước. Nestlé đã ngỏ ý mua Technocom suốt mấy năm, nhưng ông vẫn chưa muốn bán.

Vượng kể rằng tin một chiếc máy bay Air France mất tích trên Đại Tây Dương năm 2009 khiến ông chấn động. Bản thân ông cũng thường xuyên bay giữa Ukraine và Việt Nam. Nếu một ngày không trở về, vợ con ông sẽ ra sao? Ở quê nhà lúc đó đã có đủ dự án mà ông muốn tập trung làm đến nơi đến chốn. Cũng trong năm ấy, ông đồng ý bán doanh nghiệp tại Ukraine cho Nestlé để không phải chia thời gian giữa hai quốc gia nữa.

Tháng 2/2010, Nestlé công bố mua Technocom, công ty sản xuất Mivina. Forbes ước tính giá trị thương vụ vào khoảng 150 triệu USD.

Vinpearl — “Disneyland” trên đảo nhiệt đới

Xây khu nghỉ dưỡng trên đảo Hòn Tre không hề đơn giản: trước hết phải đưa mọi thứ cần thiết ra đảo. Trước khi xây khách sạn, đội ngũ thi công làm cầu cảng, đặt ba sà lan tải trọng 200 tấn mỗi chiếc và mở đường đến khu nghỉ dưỡng tương lai. Xi măng, gạch, nhiên liệu, nước cùng máy ủi, xe ben, máy xúc và cần cẩu đều được chở từ đất liền ra. Mỗi ngày có khoảng 1.500–2.000 người làm việc trên công trường. Tháng 12/2003, khách sạn mở cửa, với phòng nghỉ, nhà hàng và hồ bơi lớn đã sẵn sàng đón khách. Khu nghỉ dưỡng mang tên Vinpearl, “viên ngọc Việt”.

Năm 2006, một công viên giải trí mở cửa cạnh khách sạn. Dần dần, nơi đây lớn lên thành cả một “Disneyland của Việt Nam”: bên cạnh các trò chơi còn có công viên nước, vườn thú, thủy cung và vườn thực vật với cây cối từ nhiều nơi trên thế giới. Vòng quay cao 120 mét vươn lên trên đảo, buổi tối có những màn trình diễn nhạc nước. Sau đó xuất hiện Tata Show, kết hợp diễn viên, lửa và hình ảnh chiếu lên lâu đài cổ tích. Khách sạn trên đảo đã trở thành một khu nghỉ dưỡng lớn dành cho gia đình, nơi bãi biển chỉ còn là một phần trong vô số hoạt động. Ngày nay, công viên mang tên VinWonders Nha Trang.

1 / 6

Ban đầu, du khách ra đảo bằng ca nô cao tốc hoặc phà. Nhưng Vượng quyết định nối khu nghỉ dưỡng với Nha Trang bằng cả cáp treo. Tuyến cáp khai trương tháng 3/2007, dài 3.320 mét băng qua vịnh, trở thành cáp treo vượt biển dài nhất thế giới vào thời điểm đó. Từ đây, hành trình ra đảo chỉ mất khoảng mười phút, đủ để ngắm biển, núi và thành phố ven bờ qua cửa cabin.

Thi công ga cáp treo năm 2022. Những bức ảnh này ghi lại công trình sau này, không phải đợt xây dựng tuyến cáp khai trương năm 2007.

Sau này, một tuyến cáp treo vượt biển còn dài hơn được xây dựng bởi công ty của Lê Viết Lam, người từng cùng Vượng làm Mivina tại Kharkiv. Trở về Việt Nam, Lam phát triển Sun Group, cũng đầu tư khu nghỉ dưỡng và công viên giải trí. Cầu Vàng gần Đà Nẵng, cây cầu được hai bàn tay đá khổng lồ nâng đỡ, chính là dự án của tập đoàn này. Còn tại Phú Quốc, công ty xây tuyến cáp treo dài gần tám cây số đến đảo Hòn Thơm. Những người từng cùng sản xuất mì đã trở thành đối thủ trong cuộc đua thu hút du khách.

Năm 2012, doanh nghiệp nghỉ dưỡng Vinpearl và công ty bất động sản Vincom hợp nhất thành Vingroup.

Những khu đô thị Vinhomes

Song song với các khu nghỉ dưỡng, công ty của Vượng xây dựng cả những khu đô thị với công viên, trường học, cửa hàng và đường dạo bộ. Sau này, các dự án ấy được tập hợp dưới thương hiệu Vinhomes.

Tại Hà Nội xuất hiện Vinhomes Riverside: giữa những biệt thự kiểu châu Âu là kênh nước, cầu nhỏ và những bờ cây xanh.

1 / 2

Ở một khu khác, Ocean Park, người ta tạo hẳn một “biển nhỏ” với hồ nước mặn và bãi cát. Bên cạnh là hồ nước ngọt lớn cùng các khu đi dạo, thể thao và nướng BBQ.

Bệnh viện, trường học và một trường đại học riêng

Để phục vụ các khu đô thị mới, công ty bắt đầu mở hệ thống bệnh viện Vinmec. Một bệnh viện từng do bác sĩ ngoại nhi Nguyễn Thanh Liêm đứng đầu; kỹ thuật phẫu thuật của ông đã được đưa vào sách giáo khoa Anh và Mỹ. Sau này, tại Vinmec, các bác sĩ còn thực hiện thay xương bị ung thư bằng bộ phận cấy ghép in 3D. Một cậu bé tám tuổi được thay toàn bộ xương đùi, giữ lại được chân và tập đi trở lại sau phẫu thuật.

Tại Vinschool, chương trình Việt Nam được kết hợp với chương trình quốc tế Cambridge. Học sinh có năng khiếu được tạo thêm cơ hội học tập, còn trẻ em từ gia đình có hoàn cảnh khó khăn có chương trình học bổng riêng.

Bước tiếp theo là đại học VinUni. Hai trường đại học nổi tiếng của Mỹ tham gia hỗ trợ xây dựng: Cornell với các chương trình kinh doanh, kỹ thuật và khoa học máy tính; Đại học Pennsylvania với đào tạo bác sĩ và điều dưỡng. Hiệu trưởng đầu tiên là một giáo sư từ Cornell, còn sinh viên y khoa có thể thực hành lâm sàng tại các bệnh viện Vinmec. Ngay từ khóa đầu tiên đã có học bổng toàn phần, chi trả cả học phí lẫn sinh hoạt phí, để thí sinh tài năng vẫn có cơ hội theo học dù gia đình không đủ khả năng tài chính.

Vượng từng kể rằng ban đầu ông muốn kiếm tiền để giúp cha mẹ thoát nghèo, sau đó là lo cho gia đình riêng. Dần dần, ông muốn làm điều gì đó có ích cho xã hội. Năm 2016, Vingroup thông báo sẽ tái đầu tư toàn bộ lợi nhuận của Vinmec và Vinschool vào trang thiết bị, nghiên cứu, học bổng và đào tạo nhân lực. Học tập và chữa bệnh vẫn phải trả phí, nhưng tiền thu được sẽ quay lại phục vụ sự phát triển của trường học và bệnh viện. VinUni cũng được xây dựng theo mô hình phi lợi nhuận ngay từ đầu.

Thiện nguyện và giải thưởng khoa học VinFuture

Thông qua Quỹ Thiện Tâm, công ty của Vượng hỗ trợ chi phí điều trị, giúp đỡ trẻ em từ các gia đình khó khăn và người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Sau trận lũ ở Nha Trang tháng 11/2025, mà chính chúng tôi cũng trải qua, Vingroup dành 100 tỷ đồng, tương đương khoảng bốn triệu USD, để hỗ trợ khôi phục tỉnh Khánh Hòa, nơi thành phố tọa lạc.

Trong đại dịch, Vingroup còn tổ chức sản xuất máy thở. Một mẫu được phát triển dựa trên thiết bị của hãng Medtronic của Mỹ. Tháng 8/2020, công ty công bố trao tặng 1.700 máy thở cho Bộ Y tế Việt Nam.

Vượng cùng vợ cũng sáng lập giải thưởng khoa học quốc tế VinFuture. Giải thưởng chính trị giá ba triệu USD tôn vinh những công trình có khả năng cải thiện cuộc sống con người. Ba nhà khoa học đầu tiên nhận giải đã có những nghiên cứu góp phần tạo ra vaccine mRNA, công nghệ được sử dụng rộng rãi trong đại dịch COVID-19.

Từ VinMart đến WinMart

Vượng cũng quay lại lĩnh vực thực phẩm, lần này qua các siêu thị VinMart và cửa hàng gần nhà VinMart+. Nhưng giống câu chuyện Mivina, cuối cùng ông lại chuyển giao doanh nghiệp cho người khác. Cuối năm 2019, quyền kiểm soát chuỗi bán lẻ về tay Masan, khi Vingroup quyết định tập trung vào công nghiệp và công nghệ. Sau đó, chữ cái đầu tiên trên biển hiệu được đổi, và các cửa hàng mang tên WinMart.

Nhưng chuyện nghỉ hưu tận hưởng hàng tỷ đô trong tài khoản vẫn còn xa: khi ấy, Vượng đã bắt tay vào làm ô tô.

VinFast — từ xe xăng đến xe điện

Nhật Bản có Toyota, Hàn Quốc có Hyundai. Vượng muốn Việt Nam cũng có một thương hiệu ô tô được cả thế giới biết đến. VinFast ra đời như vậy.

Khởi đầu là xe xăng. Với mẫu sedan và SUV đầu tiên, công ty mua quyền sử dụng công nghệ BMW và đặt thiết kế từ Pininfarina, studio của Ý đã thiết kế Ferrari suốt nhiều thập kỷ. Magna Steyr, đơn vị có nhà máy lắp ráp dòng Mercedes-Benz G-Class nổi tiếng, đảm nhận phát triển kỹ thuật. Cùng lúc, VinFast xây nhà máy riêng tại thành phố cảng Hải Phòng: từ khởi công đến khánh thành chỉ mất 21 tháng. Năm 2019, những chiếc xe đầu tiên đã đến tay khách hàng.

Chiếc VinFast Fadil nhỏ gọn trở thành mẫu ô tô bán chạy nhất Việt Nam năm 2021. Nhưng công ty quyết định tập trung vào xe điện, coi thị trường đang phát triển này là cơ hội vươn ra ngoài Việt Nam. Hoạt động sản xuất xe xăng được dừng lại.

Cuối năm 2022, 999 chiếc xe điện đầu tiên lên đường sang California. Nữ lãnh đạo VinFast giải thích lựa chọn ấy rất đơn giản: nếu thương hiệu được chấp nhận ở một thị trường khắt khe như Mỹ, việc giành niềm tin ở những quốc gia khác sẽ dễ hơn.

Sau khi niêm yết trên Nasdaq tháng 8/2023, VinFast có lúc vượt BMW, Mercedes-Benz và Volkswagen về giá trị vốn hóa; phía trước chỉ còn Tesla và Toyota. Nhưng doanh số vẫn còn cách rất xa các tập đoàn ấy. Sự hưng phấn đẩy giá cổ phiếu tăng vọt, trong khi lượng cổ phiếu được giao dịch trên thị trường khá ít. Cơn sốt nhanh chóng qua đi: đến tháng 4 năm sau, giá cổ phiếu đã giảm khoảng 97% so với đỉnh.

Taxi và xe buýt điện riêng

Để mọi người làm quen với xe điện của mình, Vượng lập hãng taxi Xanh SM, với những chiếc xe màu xanh ngọc nổi bật chạy trên các đường phố Việt Nam. Tính toán rất đơn giản: không phải ai cũng sẵn sàng mua xe của một thương hiệu chưa quen, nhưng đặt một chuyến đi thì dễ hơn nhiều. Công ty hy vọng sau trải nghiệm ấy, hành khách sẽ muốn mua một chiếc VinFast. Grab, ứng dụng gọi xe phổ biến ở Đông Nam Á, có thêm một đối thủ Việt Nam.

Ngoài taxi, hệ sinh thái của Vượng còn có xe buýt điện: VinFast sản xuất xe, còn VinBus vận hành các tuyến. Ở Nha Trang, có thể đi xe buýt này đến ga cáp treo ra đảo Hòn Tre. Khách đến VinWonders và những điểm thuộc Vinpearl tham gia chương trình được miễn phí lượt đi và về. Thành ra, ngay cả hành trình đến công viên giải trí của mình, Vượng cũng có thể phục vụ bằng phương tiện do chính công ty mình sản xuất.

Đường sắt tốc độ cao VinSpeed

Vượng còn quyết định làm đường sắt tốc độ cao. Một tuyến sẽ nối Hà Nội với Hạ Long, thành phố bên vịnh có hàng trăm đảo đá nhô lên mặt nước. Du khách khắp thế giới đến vì cảnh đẹp ấy, nhưng từ thủ đô vẫn phải đi ô tô khoảng hai đến ba giờ. VinSpeed của Vượng hứa hẹn rút ngắn hành trình giữa hai ga xuống còn 23 phút. Dĩ nhiên, vẫn phải tính thêm thời gian đến ga và từ ga ra bến tàu. Tuyến dự kiến mở cửa vào cuối năm 2028.

Siemens, hãng chế tạo tàu Sapsan quen thuộc với hành khách Nga, dự kiến cung cấp đoàn tàu. Việt Nam lựa chọn thế hệ tàu cao tốc Velaro Novo mới, được thiết kế cho tốc độ tới 350 km/h. Thỏa thuận còn bao gồm chuyển giao công nghệ, để VinSpeed từng bước làm chủ tại Việt Nam.

Việc chọn tuyến cũng gắn với các dự án khác của Vượng. Tuyến thứ hai đang được xây dựng từ trung tâm TP.HCM đến khu vực ven biển Cần Giờ, nơi Vinhomes phát triển một tổ hợp đô thị và nghỉ dưỡng lớn. Theo kế hoạch, đi từ trung tâm thành phố đến khu mới sẽ mất khoảng 13 phút.

Vượng còn bước vào năng lượng và luyện kim. Các công ty của ông đang triển khai nhà máy điện và tổ hợp thép; thép sẽ phục vụ cả những công trình và hoạt động sản xuất ô tô của mình. Đến một lúc, gọi ông là người “một mình cân cả dàn nhạc” vẫn chưa đủ. Có lẽ phải là “một người, cả một đất nước”: nhà ở, trường học, bệnh viện, giao thông, rồi trong kế hoạch còn có cả điện và thép.

VinBrain — trí tuệ nhân tạo hỗ trợ bác sĩ

Vượng cũng đầu tư vào AI cho y tế. Với sự hỗ trợ của Vingroup, VinBrain ra đời để phát triển một trợ lý số cho bác sĩ. Công ty do Trương Quốc Hùng dẫn dắt, một chuyên gia Việt Nam trở về nước sau khi giữ vị trí lãnh đạo tại Microsoft. Đội ngũ quy tụ những kỹ sư từng làm việc ở Google, Microsoft, Amazon và Samsung.

Phần mềm được đặt tên DrAid. Để dạy hệ thống hiểu hình ảnh y khoa, bác sĩ đánh dấu các dấu hiệu bệnh trên ảnh, còn AI học cách nhận ra những thay đổi tương tự. Hơn 2,5 triệu hình ảnh được thu thập để huấn luyện. Khi nhận một phim X-quang, phần mềm có thể chỉ ra cho bác sĩ những vùng đáng chú ý ở phổi, tim hoặc xương. Đến năm 2023, hơn 100 bệnh viện tại Việt Nam, Mỹ, New Zealand và Myanmar đã sử dụng phần mềm.

Sau đó có thêm các công cụ phân tích CT và MRI, trong đó có ứng dụng hỗ trợ chẩn đoán và điều trị ung thư gan, ung thư trực tràng. VinBrain hợp tác với Microsoft và Đại học Stanford để phát triển các công nghệ này.

Năm 2024, VinBrain được NVIDIA, công ty Mỹ nổi tiếng với card đồ họa và chip AI, mua lại. Trước kia, Vượng mua công nghệ BMW để sản xuất ô tô ở Việt Nam. Giờ đây, một tập đoàn công nghệ Mỹ lại mua một công ty Việt đã phát triển với sự hậu thuẫn của ông.

Robot hình người

Rồi Vượng còn làm cả robot hình người. Công ty VinDynamics của ông phát triển những trợ lý có thể làm việc nhà, tuần tra và hỗ trợ khách tham quan. Các khu đô thị, khách sạn và công viên của tập đoàn đều có thể trở thành nơi thử nghiệm.

Để robot định hướng trong môi trường xung quanh và thực hiện nhiều nhiệm vụ, VinDynamics thỏa thuận hợp tác với Skild AI của Mỹ. Công ty được NVIDIA và nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos đầu tư này đang tạo ra một “bộ não” nhân tạo dùng chung cho robot. Việc ứng dụng công nghệ ấy trong các sản phẩm VinDynamics vẫn đang được thảo luận.

Một trong những robot đầu tiên của công ty, Dyno, đã thử làm hướng dẫn viên tại Vinpearl Safari Phú Quốc. Trong quá trình thử nghiệm, robot giới thiệu về công viên bằng nhiều ngôn ngữ và trả lời câu hỏi của du khách.

Đến đây, hẳn có người muốn hỏi: chẳng lẽ ông còn định lên cả vũ trụ? Có đấy. Vượng đã thành lập VinSpace, công ty đang phát triển vệ tinh riêng. SpaceX của Elon Musk sẽ đưa chúng lên quỹ đạo: hợp đồng đã ký, dự kiến phóng vào năm 2027.

Đầu bài, tôi có nói Netflix đáng lẽ nên làm phim về Vượng từ lâu. Nhưng có vẻ ông không định ngồi chờ: công ty điện ảnh V-Film của riêng ông đã ra đời. Trước mắt, công ty dự định làm phim về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Dù vậy, với một cuộc đời như thế, có lẽ chẳng cần đi đâu xa để tìm kịch bản.