Bảo tàng Hải dương học Nha Trang: người lớn và trẻ em nên xem gì

Năm 1994, khi đào kênh thủy lợi ở miền Bắc Việt Nam, những người thợ phát hiện những khúc xương khổng lồ. Dưới ruộng lúa là bộ xương cá voi dài mười tám mét từ đầu đến đuôi. Nơi phát hiện cách biển khoảng bốn kilômét.

Giờ đây, bộ xương ấy nằm trong Bảo tàng Hải dương học ở Nha Trang. Nó được khai quật từ lòng đất; những con vật khác trong bảo tàng được mang về từ các chuyến khảo sát, tiếp nhận từ ngư dân hoặc tìm thấy trên bờ biển. Một số mẫu vật phải mất vài tháng mới hoàn tất việc chế tác.

Nguồn: Chapters of Escapism, bài viết của Alvin Sim.

Từ biển về Nha Trang

Bảo tàng hình thành từ bộ mẫu vật phục vụ nghiên cứu của Viện Hải dương học, một cơ sở được thành lập năm 1922. Các nhà khoa học nghiên cứu biển, thu thập động vật, thực vật và bảo quản để phục vụ nghiên cứu. Mẫu vật được đưa về từ nhiều vùng ven biển và những hòn đảo xa.

Năm 1981, các thành viên của chuyến khảo sát chung Việt Nam – Liên Xô đã thu được một mẫu trai tai tượng khổng lồ gần đảo Sinh Tồn, thuộc quần đảo Trường Sa. Đây là loài thân mềm hai mảnh vỏ; mẫu vật nặng 145 kilôgam và dài gần một mét. Kết thúc chuyến khảo sát, một mảnh vỏ được giữ lại ở Nha Trang, mảnh còn lại chuyển đến Viện Tài nguyên và Môi trường biển. Bảo tàng trưng bày một mảnh vỏ; 145 kilôgam là trọng lượng của toàn bộ mẫu vật.

Nguồn: thuyết minh tự động của bảo tàng.

Bộ xương cá voi lưng gù được phát hiện tại xã Hải Cường, ở độ sâu khoảng 1,2 mét. Theo thông tin của bảo tàng, bộ xương đã bị vùi dưới đất ít nhất hai trăm năm. Giờ đây, những chiếc xương sườn khổng lồ cùng cột sống dài đã được lắp dựng trong khu trưng bày mẫu vật lớn.

Nguồn: thuyết minh tự động của bảo tàng.

Bộ sưu tập còn được bổ sung từ những mẫu vật do ngư dân tìm thấy. Tháng 5 năm 1998, ngư dân bắt được một con hải cẩu đốm ở vùng biển Quảng Ngãi. Chưa đầy một tháng sau, một con nữa được bắt ở Quảng Bình. Vùng sinh sống của loài này nằm xa hơn nhiều về phía Bắc. Bảo tàng cho rằng chúng có thể đã lạc đàn và theo các dòng hải lưu đến bờ biển Việt Nam.

Cả hai được bảo quản để đưa vào bộ sưu tập. Trên nền lông sáng màu vẫn thấy rõ những đốm sẫm, cũng là đặc điểm khiến loài này có tên là hải cẩu đốm.

Ảnh: Nguyễn Chung / Thanh Niên.

Bò biển, còn gọi là dugong, là một loài thú biển. Các mẫu vật trong bảo tàng được đưa về từ Côn Đảo và Phú Quốc. Con ở Côn Đảo chết vào tháng 1 năm 1997. Sau đó, vườn quốc gia tặng Viện bộ xương dài khoảng 2,7 mét của nó.

Con bò biển ở Phú Quốc chết do mắc lưới đánh cá. Con vật được bảo quản nguyên vẹn. Theo bảo tàng, đây là lần đầu tiên Việt Nam có một mẫu bò biển được lưu giữ toàn vẹn như vậy. Trong bộ sưu tập có cả bộ xương và mẫu bò biển được ngâm bảo quản, còn nguyên thân hình đồ sộ, hai chi trước dạng mái chèo cùng chiếc đuôi rộng.

Nguồn: thuyết minh tự động của bảo tàng.

Trước khi vào tủ trưng bày

Với những con vật lớn, chỉ riêng khâu vận chuyển cũng có thể là một khó khăn. Tháng 1 năm 2016, một con cá nhám voi dài gần sáu mét, nặng khoảng một tấn dạt vào bờ biển Khánh Hòa. Không lâu sau, nó chết. Để đưa con cá về Nha Trang, nhân viên của Viện phải thuê xe cẩu và xe tải.

Xe đưa cá về đến Viện lúc ba giờ chiều. Không thể hoàn tất công việc trước tối, họ mua ba mươi cây đá lớn để ướp xác cá. Sáng hôm sau, gần mười người bắt tay vào làm.

Người làm phải tách lớp da ra thật khéo để không làm rách, rồi ngâm trong dung dịch bảo quản suốt vài tháng. Sau đó mới có thể tạo lại hình dáng con cá. Dự tính phải dùng đến 300–400 kilôgam vật liệu nhồi.

Một chuyên viên của bảo tàng kể với phóng viên rằng đôi khi phải lấy vật liệu nhồi ra và làm lại vì hình dáng chưa đúng. Trong khi đó, da cá dần khô và cứng lại. Họ phải làm nhanh nhưng vẫn cẩn thận để không làm hỏng da.

Ảnh: Trần Công / Thanh Niên.

Những con cá trong suốt

Bộ sưu tập nhỏ các mẫu cá trong suốt cho thấy rõ bên trong cơ thể chúng. Qua lớp mô đã xử lý, có thể nhìn thấy hộp sọ, cột sống và phần khung mảnh nâng đỡ vây.

Nhân viên bảo tàng bắt đầu tìm hiểu và ứng dụng kỹ thuật này từ năm 2018. Mô mềm được xử lý cho trong suốt, còn xương được nhuộm hồng tím và sụn nhuộm xanh. Cá vẫn giữ được hình dạng tự nhiên.

Khoảng ba mươi mẫu như vậy được chuẩn bị nhân kỷ niệm một trăm năm thành lập Viện vào năm 2022. Nhiều chi tiết của những bộ xương đầy màu sắc có thể nhìn thấy mà không cần kính hiển vi.

Nguồn: thuyết minh tự động của bảo tàng.

Hai con cá mao tiên

Trong các hồ và bể của bảo tàng có rùa biển, cá mập, cá đuối, cá chình, cá mú cùng nhiều loài khác. Tại đây, các loài được nghiên cứu và nhân giống, còn những con gặp nạn được chăm sóc, cứu hộ. Chẳng hạn, Viện từng tiếp nhận các cá thể rùa bị mắc vào lưới đánh cá.

Cá mao tiên được chọn làm biểu tượng của Viện. Loài cá có thân sọc này có những tia vây dài xòe rộng quanh thân; các gai vây lưng chứa nọc độc.

Nguồn: trang web chính thức của bảo tàng.

Ở đây còn có một bức tranh cá mao tiên ghép từ rong biển. Tác phẩm thuộc bộ sưu tập “Sắc màu đại dương”, cũng được thực hiện nhân dịp một trăm năm thành lập Viện. Nhiều loài rong khác nhau được dùng để ghép thành thân cá có sọc và những chiếc vây xòe rộng, giữ nguyên màu sắc và kết cấu tự nhiên của rong.

Bộ sưu tập có tổng cộng bảy mươi tác phẩm. Rong được thu thập dọc bờ biển Việt Nam. Thông thường, những mẫu như vậy được làm khô và lưu giữ để nghiên cứu khoa học; ở đây, chúng được ghép thành tranh.

Nguồn: thuyết minh tự động của bảo tàng.

Địa chỉ: 1 Cầu Đá, Nha Trang. Tìm trên bản đồ bằng tên Bảo tàng Hải dương học hoặc Museum of Oceanography.

Giờ mở cửa: hằng ngày, 06:00–18:00.

Vé tham quan: người lớn — 40.000 đồng, sinh viên — 20.000, học sinh — 10.000, trẻ em dưới 6 tuổi — miễn phí. Khách nước ngoài nên hỏi quầy vé về các điều kiện áp dụng giá ưu đãi. Có thể dành khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng để tham quan. Trước khi đi, nên kiểm tra lại giờ mở cửa và giá vé.